کلوت های شهداد

کلوت به کوه های شنی ای می گویند که بر اثر عامل فرسایشی غالب کویر ” باد ” ایجاد می گردد و فرم ها و شکل های مسحور کننده ای را ایجاد می کنند که کمتر کسی می تواند پس از دیدن این مناظر، انگشت به دهان نماند و مسحور این زیبایی بی مانند نشود.

کلوت که از ترکیب دو واژه” کل” به معنی “آبادی” و “لوت” که نام بیابانش هست آمده است.

وقتی ناگهان در دل بیابان لوت چشمتان به سازه های خاکی عجیب و غریب بیفتد و این سازه های خاکی تا چشم کار میکنند دیده می شوند، انگار وارد یک شهر شده اید. شهری بدون هیچ سکنه ای که انگار تنها برای ارواح ساخته شده. شاید برای همین است که می گویند اینجا شهر جن و پری است.

«شهداد» تا کرمان صد کیلومتر فاصله و تا شهر افسانه‌ای «کلوت ها» ۴۰ کیلومتر فاصله دارد. این منطقه در بین زمین شناسان به یکی از «قطب های گرمایی زمین» معروف است. همین خشکی کویر ممکن است گردشگران را از اروپای سبز به ایران بکشاند.

در نزدیکی شهداد، «نبکا»‌ها (گلدان های کویری) وجود دارد که گاه طول آنها به ۱۰ متر می رسد؛ در حالی که بلندترین نبکاهاى صحراهاى افریقا ۳ متر طول دارند.

شهر افسانه‌ای کلوت ها ۱۱ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و فاصله اش با شهداد تنها ۴۰ کیلومتر است و حدود ۲۰ هزار سال قبل، با فرسایش آبی و بادى، به وجود آمده است. در کویر شهداد، ۱۰۰ هکتار نمکزار به شکل جوشش تخم مرغی وجود دارد که در هیچ جاى دنیا مشابه آن نیست. در محدوده‌ای ۳۰ هزار کیلومتری، در دل لوت، هیچ حیاتی وجود ندارد. شاهد این ادعا جسد سالم گاوی است که در زمستان سال ۱۳۶۵ در کویر لوت تلف شده است. پس از گذشت ۱۵ سال از آن زمان، جسد این گاو در حالی که بر اثر نور شدید آفتاب خشک شده بود بدون هیچ تغییری پیدا شد.

این گرما و خشکی بینظیر می شد تا بهترین منبع درآمد برای بومیان منطقه باشد، اما اکنون جز آزار و اذیت هیچ چیزی برایشان ندارد. افزایش شدید دمای هوا در تیر ماه، در بخش محروم شهداد کرمان، شمار زیادی از خانواده‌های محروم این منطقه را وادار به کوچ کرده است. عوارض افزایش دما تأثیر نامطلوب خود را در بخش کشاورزی بر جای گذاشته است.

شهداد در ارتفاع ۴۳۰ متری از سطح دریا قرار دارد. از سمت شرق فاصله آن تا دشت لوت حدود ۳۰ کیلومتر و مشرف به جلگه‌ای است به نام تکاب را تشکیل می‌دهد.

آب دایمی شهداد از رودخانه «درختنگان» تأمین می‌شود. این رودخانه از ارتفاعات «هی‌نامان» سرچشمه می‌گیرد و از راه دره درختنگان عبور می‌کند؛ در مدخل تنگه «چهار فرسخ»، به طرف شمال منحرف می‌شود، سپس از طریق آبادی ابراهیم‌آباد به سوی لوت جریان می‌یابد. آب این رودخانه در زمستان فراوان و در تابستان کم می‌شود. در تنگه چهار فرسخ، شعبه‌ای از رودخانه درختنگان جدا شده و مستقیم رو به شرق، به طرف شهداد، جاری است.

شهداد کنونی به شکل مثلثی است که رأس آن به طرف دره «کناران» و قاعده آن به سمت شرق در حوزه تکاب قرار گرفته است و به کلوت های موازی حاشیه لوت منتهی می‌شود. زمین های شهداد تمام پوشیده از باغ های مرکبات و خرماست.

اکنون، تنها وجود آب است که مردم شهداد را به این منطقه پایبند کرده است.

آب‌ انبار حاج محمد تقی

این آب انبار مربوط به دوره قاجاریه با ۵۲ پله، ۶ بادگیر و یک ورودی و خروجی آب در جنوب شهر شهداد واقع شده است.

آب انبار حاج محمد تقی در گذشته به عنوان یخچال سنتی مردم شهداد استفاده می شد.

این آب انبار در فصل زمستان از آب رودخانه شهداد آبگیری و با اضافه کردن مقداری نمک تصفیه و سپس در گرمای تابستان مورد بهره برداری اهالی قرار می گرفت.

طی چند سال اخیر بخشهایی از این آب انبار از جمله گنبد، بادگیرها و پله ها توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان مرمت و بازسازی شده است.

در حال حاضر با ایجاد یک راهرو به طول ۵ متر به سوی مخزن، این مجموعه مورد بازدید و استقبال بسیاری از مسافران و گردشگران قرار می گیرد.

آب گرم سیرچ

آب گرم جوشان در نزدیکی کرمان یکی از محدود آب گرم های ساماندهی شده استان کرمان است که روزانه پذیرای مراجعه کنندگان بسیار است. آب گرم «جوشان» از چشمه آب گرم جوشان در بخش شمالی روستای جوشان از توابع بخش گلباف شهر کرمان سرچشمه می گیرد. فاصله این آب گرم تا شهر کرمان ۴۵ کیلومتر است که در ارتفاعات جنوبی ییلاق خوش آب و هوای سیرچ قرار گرفته است. به دلیل مواد معدنی موجود در این آب گرم، همه روزه تعداد زیادی از مردم برای آب درمانی به این چشمه آب گرم می روند. مردم محلی و افرادی که به این آب گرم مراجعه می کنند اعتقاد دارند این آب گرم در رفع مشکلات مفصلی و پوستی تاثیر گذار است.

قلعه رموک

قلعه رموک مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کرمان، بخش شهداد واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۶ اردیبهشت ۱۳۴۷ با شمارهٔ ثبت ۸۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قلعه رموک در فاصله ۵ الی ۶ کیلو متری شمال شهداد و اندکی دور از جاده خراسان بر پا است. این قلعه در دو اشکوب ساخته شده. این قلعه دارای یک در است که آن هم در سمت جنوب ایجاد شده‌ است.

قلعه شفیع آباد

قلعه شفیع آباد مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان کرمان، بخش شهداد، روستای شفیع آباد واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۱۱۶ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

دشت گندم بریان

گندم بریان در محدوده بیابانی در حاشیه کویر لوت کرمان و در مساحتی معادل ۴۸۰ کیلومتر مربع، در شرق رودخانه شور قرار گرفته و با مرکز شهر تنها ۸۳ کیلومتر فاصله دارد طبق آخرین خبرها، ناسا، با بررسی یافته های ماهواره ای خود نام گندم بریان را در صدر لیست گرمترین نقاط جهان قرار داده است.

همچنین مشاهدات محلی در این منطقه نشان می دهد که بدلیل شدت هوا حتی باکتریها نیز نمی‌توانند در آنجا رشد کنند و این نقطه از زمین، کاملا خالی از حیات است.

در تابستان که دمای آن به ۷۱ درجه سانتی گراد می رسد حضور روزانه در این نقطه زمین غیرممکن است و تنها در زمستان و اوایل بهار می‌توان از این دشت سوخته بازدید کرد.

آسیاب آبی دوقلو

این آسیاب مربوط به دوره قاجاریه و با شماره ۶۱۲۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

آسیاب آبی شهداد دارای دو تنوره، یک برج دیده‌بانی، انبار غلات، اتاق نگهبانی و یک دالان شیب‌دار به طول حدود ۱۵ متر است که مسیر ورودی آسیاب را به انتهای آن و به قسمت تنوره متصل می‌کند.

آسیاب شهداد در قدیم از آب رودخانه شهداد توسط دو کانال جداگانه به سمت تنوره‌ها هدایت و از ارتفاع ۱۴ متری به روی چرخ‌های چوبی می‌ریخته و فشار آب سنگ‌ها را به حرکت می‌آورده و باعث آرد شدن غلات می‌شده است.

قسمت‌هایی از آسیاب توسط اداره کل میراث‌ فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان مرمت شده است و هنوز بخش‌هایی چون برج دیده‌بانی و سقف تنوره ها به بازسازی و مرمت نیاز دارد که باید در این زمینه اقدام شود.

این آسیاب تا ۵۰ سال گذشته فعالیت داشته و بیش از ۱۰ آسیاب آبی و بادی در سطح بخش شهداد وجود دارد که همه آنها در اثر زلزله سال ۱۳۶۰ کاملا تخریب شده اند و تنها همین آسیاب سالم باقی مانده است.

آبشار کشیت

آبشار کشیت در موقعیت جغرافیایی N2951 E5807 در استان کرمان واقع است. کشیت نام یکی از دهستانهای بخش شهداد شهرستان کرمان است. این دهستان در منتهی الیه جنوب خاوری شهرستان کرمان در ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان شهداد واقع است. وجود قلعه مشهور کشیت که اقتباسی از ارگ بم و ارگ راین است نیز نشان از تاریخ کهن این منطقه دارد و اینکه کشیت از جمله نخستین مکانهای سکونت بشر بوده است. این روستا از بافت تاریخی منحصر بفردی نیز برخوردار است و چشم انداز فوق العاده ای را مقابل چشمان گردشگران قرار می دهد. بعد از بافت تاریخی وارد مجموعه ای بسیار متراکم از درختان و پوشش گیاهی می شویم که حجم زیادی نخلستان را تشکیل داده اند و و نکته جالب توجه رودخانه ای است که در این منطقه جاری است.

دره کشیت مملو از رودخانه و آبشارها کوچک و بزرگی است که از دیواره دره به داخل آن جریان دارد و در نهایت رودخانه ای از آب شیرین را در انتهی این دره زیبا تشکیل می دهند که به رویایی در کویر بیشتر شباهت دارد. دره کشیت به طول سه کیلومتر مملو از نخلستان و درختان میوه است و دیواره های این دره عمیق نیز مملو از خزه و نوعی سرخس است که در کنار آبشارهای همیشه جاری ان روییده و منظره ای بدیع را به وجود اورده است. نکته قابل توجه در مورد این منطقه وجود آبشاری به ارتفاع ۱۲ متر است که به محوطه ای می ریزد که مردم محلی به آن دریا می گویند. این آبشار فضایی انتزاعی را برای بیننده ایجاد می کند که باورش بسیار مشکل است. آب از دیواره های دره می جوشد و نمونه های خاصی از سرخسها و گل سنگ در اطراف این دره رشد کرده است. این دره که در بخش غربی روستا واقع شده، مسیر قدیمی جریان آب کویر بود که عمق و درازا پیدا نموده است.

رود کال شور

رود کال شور از دیگر نقاط دیدنی کویر لوت در استان کرمان است. شایان ذکر است این رود به دلیل عبور از مناطق کویری به شدت اسیدی می باشد. از این رو از دست زدن به آب رودخانه جدا پرهیز کنید. این رودخانه در فصل زمستان و اوایل بهار آب دارد و در بقیه فصول خشک می شود. این کویر در مسیر کاروان گذر شهر خبیث (شهداد کنونی) به نهبندان و جیرفت بوده است.

در حال حاضر نیز مسیر خاکی شهداد – نهبندان از این کویر می گذرد. قسمت عمده این کویر پوشیده از باتلاقهای ایجاد شده توسط رود کال شور می باشد (کال شور در گویش محلی به آب اشباع شده از نمک اطلاق می گردد). این کویر از جنوب به شهر ارواح یا شهر کلوت ها (کلوت واژه ایست آمیخته از کویر + لوت و به خشتهای طبیعی ایجاد شده در اثر فرسایش آب و باد اطلاق می شود)، از شمال به تپه های شتری از شرق به ریگزارها و شنزارهای کویر لوت و از غرب به دهنه غار و ارتفاعات باغ بالا محدود می شود.

راه های ورود به منطقه: تنها راه ورودی به این کویر مسیر آسفالته شهداد به شهر کلوتها می باشد. بعد از عبور از منطقه کلوتها وارد جاده خاکی نهبندان می شوید که این منطقه ریگ پنج انگشت نامیده می شود.

رودخانه سیرچ

این رودخانه که در شهداد جریان دارد به سوی کویر لوت و روستاهای حاشیه آن جاری می‌شود. این رودخانه پرآب بوده و زیستگاه انواع آبزیان و پرندگان بومی می‌باشد.

سرو سیرچ

سرو سیرچ در استان کرمان واقع است. سیرچ یکى از چهار آبادى بزرگ بخش شهداد است که در ناحیهٔ خوش آب و هواى کوهستانى بر سر راه شهداد – کرمان قرار گرفته است. فاصلهٔ آن تا شهر کرمان ۸۰ کیلومتر و تا مرکز بخش شهداد ۲۵ کیلومتر است.

سیرچ از قدیم محل ییلاق بخش گرمسیرى و کویرى شهداد و آبادی هاى تابعهٔ آن بوده و بهارستان نام داشت. ییلاق مذکور در ارتفاع ۱۵۵۰ مترى در درهٔ رودى به همین نام قرار دارد و جمعیت آن در تابستان به علت موقعیت تفرجگاهى به بیش از ده هزار نفر می رسد.

سیرچ چشم اندازى زیبا، پوشیده از توده هاى انبوه درختان دارد. در مرکز سیرچ چندین درخت کهنسال سرو و چنار نیز وجود دارد. ولی یکی از این درختان بسیار کهنسال است. سیرچ زادگاه نویسنده مشهور هوشنگ مرادی کرمانی است و خانه ای که این نویسنده شهیر در آن بزرگ شده است در مجاورت همین درخت کهنسال است.

دره سیرچ نیز در روز سیزده بدر پذیرای اهالی کرمان است. کمی آنطرف تر شهداد قرار دارد و دیدن کلوت های شهداد، قلعه شفیع آباد، آسیاب دوقلو شهداد و شهر کوتوله ها برای کوهنوردان جذابیت خاصی دارد.

امامزاده زید (ع) شهداد

یکی از مزارهای باشکوه و مجلل استان کرمان، آرامگاه با عظمت حضرت امام زاده زید (علیه السلام) است که در شهر شهداد کرمان قرار گرفته است. نسب شریف ایشان : نسب شریف حضرت زید (علیه السلام) با هفت واسطه به امام ششم شیعیان حضرت امام صادق (علیه السلام) منتهی می شود. اجماع علمای انساب بر این قول اتفاق دارند که از قرار زیر است: حضرت زید بن علی البکر آبادی بن محمد بن علی بن محمد بن علی الخوارزمی بن قاسم الشیخ بن محمد الدیباج بن امام جعفر صادق (علیه السلام).

وی سیدی بسیار جلیل القدر، عظیم الشأن، عابدی زاهد، فاضلی ارجمند، فقیهی وارسته، و سرپرست سادات کرمان میباشد، که او در بیشتر کتاب های انساب به نیکی یاد شده است. پدران این بزرگوار، همه از از بزرگان سادات اهل بیت (علیهم السلام) و از مشاهیر خاندان پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) بودند. آن گونه که از تاریخ استفاده می شود، پدران و اجداد حضرت زید (علیه السلام)، در طول زندگی خود با حاکمان ظالم و غاصبان حقوق اهل بیت (علیهم السلام) در گیر بودند و پیوسته در اسارت و زندان دشمنان بوده، یا مبارزه و هجرت و آوارگی در راه دین را اختیار کرده، برخی از آنان نیز به امارت و فروانروایی رسیده بودند.

در این که مدفون در این بقعه، حضرت زید (علیه السلام) نواده بزرگوار امام جعفر صادق (علیه السلام) است، هیچ شک و تردیدی میان علمای بزرگ انساب نیست و این مزار جزو دو مزار صحیح النسب استان کرمان بعد از بقعه متبرکه امام زاده سید علی (علیه السلام) سیرجان است که اجماع علمای انساب بر آن اصرار دارند. از طرفی این مزار متبرک، جزو ۲۵ مزار معروف کشور است که انسان می تواند با آرامش خاطر، خفته در آن را زیارت کند و سلام او به خود او فرستاده شود. چرا که در بقیه مزارات ایران برای تعیین شخصیت های مدفون در آن، با قراین و شواهد و با اگرها و مگرها اثبات مدفن سیدی می شود که این خود یکی از شرافت ها و کرامت های صاحب این مرقد است. با این وجود، سعی ما بر این است که تمام اقوال علمای انساب و مورخان را درباره ی خفته در این مزار را بیان کنیم تا صحت ادعای ما روشن شود.

علامه نسابه ابن طباطبا از دانشمندان و نسب شناسان قرن پنجم هجری، ضمن ورود سادات به شهرهای ایران، از منطقه خبیص یاد می کند. منتهی نام سید زید (علیه السلام) را به تصور آنکه در کلمه کرمان بیان داشته از قلم می اندازد. همین اندازه معلوم می کند که حضرت زید (علیه السلام) تا قبل از این تاریخ در قید حیات بوده، مسکن او نیز خبیص کرمان بوده است. علامه نسابه بیهقی معروف به ابن فندق متوفای سال ۵۶۵ ه . ق، ضمن معرفی فرزند حضرت زید (علیه السلام) می نویسد: ( نسب شریفش با هفت واسطه به امام جعفر صادق (علیه السلام) منتهی می شود و در کرمان بوده است ).

امام فخر رازی متوفای سال ۶۰۶ ه.ق با جمله ی ابوطالب زید بن علی البکرآبادی، ساکن کرمان. همین ادعای پیشین را تأیید می کند. ابوطالب مروزی از دانشمندان نسب شناس و متوفای بعد از سال ۶۱۴ ه . ق از او به عنوان زید الحاجی الزاهد بن علی البکر آبادی بن محمد بن علی بن محمد بن علی الخوارزمی یاد می کند و برای آن حضرت هشت پسر و دو برادر ذکر می نماید و می نویسد: ( لهم اعقاب ) برای همه آن ها نسل بوده است. علامه نسابه ابن عنبه متوفای سال ۸۲۸ ه . ق از عالمان انساب ساکن کرمان درباره وی می نویسد: علی بکر آبادی سه فرزند و اسامی حسن، عقیل و ( ابوطالب زید زاهد ) داشته است، و برای زید نیز هشت پسر ذکر نموده اند و فرزندان زید الآن در کرمان و ولایات دیگر آن هستند. او در جای دیگر از کتاب خود نسل زید زاهد را در کرمان خبیص و بم می داند. سید کیا گیلانی از دانشمندان قرن دهم ه . ق همان گفتار ابن عنبه را ذکر نموده، از زید به شایستگی یاد می کند.

علامه سید ضامن بن شدقم از دانشمندان انساب و متوفای بعد از سال ۱۰۹۰ ه . ق پس از ذکر نام و نسب شریف زید (علیه السلام) به معرفی فرزندان آن حضرت می پردازد که برخی از آن ها سزپرست سادات بودند. ملا هاشم خراسانی در کتاب منتخب التواریخ می نویسد: (در خبیص کرمان است قبر جناب بابا زید… چناچه در عمده الطالب است.) معلوم شد که تمام علمای انساب درباره ی نسب حضرت زید (علیه السلام) و مدفن او در خبیص کرمان اتفاق نظر دارند. پدر بزرگوار: پدر بزرگوار حضرت زید (علیه السلام) علی نام داشت و معروف به بکر آبادی بود. از آن جهت به این لقب شهرت گرفت که در منطقه ای به نام بکر آباد جرجان = گرگان سکونت داشت و فرزندان او را نیز بکر آبادیون می گفتند. او سیدی جلیل القدر، عظیم الشأن و از شجاعان سادات حسینی بود. امام فخر رازی او را امین شهر جرجان می داند و از او به شایستگی یاد می کند. علی به خاطر سکونت در گرگان به علی الجرجانی الامیر نیز معروف است.

ظاهرا او به خواهش احمد ابو الحسن الهارونی، مجدد دولت علویان طبرستان به آن منطقه مهاجرت نموده است. او قبلا در شهر ری سکونت داشته، آوازه حکومت علویان بر طبرستان و نقش ابوالحسن هارونی حسنی به گوش او رسیده بود، از این رو پس از دعوت از او، مشتاقانه به سپاهیان هارونی ملحق شد و پس از مجاهدت های فراوان به عنوان نخستین حاکم جرجان برگزیده شد. در آنجا به عدل و داد حکم راند تا اینکه عاقبت در زمان حکم رانی برادر احمد، سید یحیی هارونی در گرگان وفات یافت. علامه نسابه ابن عنبه درباره او می نویسد: ( از خانواده قاسم الشیخ بن محمد الدیباج (علیهما السلام) در جرجان می توان از علی بن محمد بن علی بن محمد بن علی بن قاسم نام برد. بعضی گفتند که او فرزند (نسل) ندارد، اما سید رضی الدین ابن قتاده الحسنی در مشجر خود یاد کرده که او را حسن، عقیل وابوطالب سید الزاهد بوده است. ) عمیدی نسابه از اعلام قرن نهم هجری، حسن را هم چون زید (علیه السلام) مکنی به ابوطالب دانسته است. او برادر بزرگتر حضرت زید (علیه السلام) است که متأسفانه از چگونگی زندگانی و تاریخ و محل وفات و مدفن او اطلاع دقیقی نداریم.

علامه ضامن بن شدقم، حسن را به اشتباه حسین دانسته و کنیه او را نیز ابوعبدالله نوشته، اضافه می کند که فرندی به نام امیرکا (امیر کیا) داشته و از او فرزندی به نام حسن، و از او امیرکا و از او محمد و بالاخره از او نیز مهدی به وجود آمده است. آنچه مسلم این است که دو برادر حضرت زید (علیه السلام) و فرزندان آن ها در گرگان و طبرستان می زیسته اند و تنها حضرت زید (علیه السلام) به کرمان مهاجرت نموده است. تاریخ و محل تولد: بدون شک محل تولد حضرت زید (علیه السلام) در شهر گرگان بوده است. زیرا پدر او سالیان دراز در این شهر سکونت داشته، طبق گفته مورخان در همین شهر صاحب اولاد شده، که اولاد او به بکر آبادیون ملقب گشته اند. متأسفانه از تاریخ تولد حضرت زید (علیه السلام) در هیچ یک از منابع موجود ذکری به میان نیامده است. از آنجایی که نام شریف او نخستین بار در کتاب لباب الانساب بیهقی آمده است و با توجه به آنکه پدر وی در ولایت یحیی الهارونی به سال ۴۲۴ ه.ق یا کمی بعد از آن وفات یافته، می توان احتمال داد که آن حضرت در سال ۳۹۵ ه.ق در بکرآباد گرگان به دنیا آمده باشد. زیرا منصب نقابت و سرپرستی ساداتی که به او در کرمان محول شده، لازمه آن است که ایشان حدود ۳۰ سال داشته باشند تا واجد شرایط نقابت باشند. از این رو در این هنگام کمی بیش از ۳۰ سال داشته که به کرمان مهاجرت کرده است.

انگیزه مهاجرت به کرمان: انگیزه مهاجرت حضرت زید (علیه السلام) به کرمان درست معلوم نیست اما بدون شک پس از وفات پدر بزرگوارش در حدود سال ۴۲۵ ه.ق انگیزه ای جهت ماندن در منطقه طبرستان برایش مهیا نبوده است. از این رو احتمال دارد که جهت تبلیغ حقایق و معارف تشیع به کرمان مهاجرت نموده، همان جا همسر اختیار کرده، در کرمان ماندگار شده است. با توجه به شغل ومنصبی که حضرت زید (علیه السلام) داشته است دو احتمال دیگری می توان جهت انگیزه مهاجرت وی به کرمان داد. همچنان که خواهد آمد برخی آن حضرت را نقیب و عده ای دیگر او را نسابه دانسته اند. لازمه کار نقابت آن است که شخص نقیب النقبا ( سرپرست تمام یادات ) او را به این سمت یعنی نقابت (سرپرستی سادات یک منطقه) منصوب کند. بنابر این او به اختیار به کرمان مهاجرت نکرده بلکه ماموریت او بوده است. اما اینکه این ماموریت از طرف چه کسی به او داده شده است از مجهولات تاریخ است. از طرفی آن حضرت را نصابه خوانده اند. لازمه این شغل نیز مسافرت به دیگر شهرهای اسلامی جهت ثبت و جمع آوری نام سادات و چگونگی احوال آنان است.

بنابر این شاید حضرت زید (علیه السلام) بدین خاطر به کرمان مهاجرت کرده است. هرچند نظر نگارنده بر این عقیده است که آن حضرت از سوی امام ابوالفتح دیلمی مقتول به سال ۴۵۴ ه.ق منصب نقابت سادات کرمان منصوب شده، وی بدان جهت به کرمان مهاجرت کرده است و این منافاتی با تبلیغ و نسابه بودن آن حضرت ندارد. چرا شهداد؟: از دیگر مجهولات تاریخ زندگانی حضرت زید (علیه السلام) سکونت او در شهداد یا همان خبیص است. در اینکه چرا آن حضرت منطقه شهداد را جهت سکونت اختیار نموده معلوم نیست. این احتمال که او جهت استفاده از هوای خوب فصل زمستان و بهار خبیص به این منطقه پناه آورده و یا اینکه همچون دیگر افراد باغ اختصاصی در خبیص داشته بعید به نظر نمی رسد. وجه دیگری از سکونت حضرت زید (علیه السلام) پرده بر می دارد نقابت (سرپرستی) او بر سادات است. زیرا شخص نقیب باید دز جایی سکونت داشته باشد که در دسترس بیشتر سادات باشد و یا سریع بتوان به آنان مواجب و دیگر مقرری ها را رساند. از این رو شهر خبیص که در گذشته در شاه راه و مسیر کاروان هایی که از خراسان، قاین و یزد به کرمان می آمدند بود، جای خوبی جهت سکونت به نظر می رسید و به وسیله همین کاروان ها که می توان مقرری ماهانه سادات که از سوی نقیب النقبا جهت معاش سادات ارسال می شد رساند یا از احوال آنان با خبر شد.

معلوم می شود که حضرت زید (علیه السلام) به اختیار و به جهت منصب مهمی که داشته شهر خبیص را جهت سکونت اختیار نموده تا از این شاه راه جهت کمک و مساعدت به سادات اقدام نماید. اگر چه خاموشم فریاد هستم به شیرین عشق خود فرهاد هستم به شاهان جهانم اعتنا نیست و لیکن بنده شهداد هستم ازدواج با آل قاورد سلجوقی: پدر حضرت زید (علیه السلام) خود امیری از امرای گرگان بوده است، پس حضرت زید (علیه السلام) یک امیر زاده و از لحاظ نسب و شرافت نیز بزرگ زاده ای از نسل آفتاب و نواده ی بزرگوار امام حعفر صادق (علیه السلام) است. هم مقام نقابت دارد و هم نسابه دوران است. در زهد و تقوا نیز سرامد عصر خود است. از این رو هر پادشاهی به فکر خویشاوندی با این سلاله رسول خدا (صلی الله علیه و اله) است. صاحب کتاب تاریخ سلاجقه کرمان، محمد بن ابراهیم کرمانی خود را از دودمان حضرت زید (علیه السلام) دانسته، می نویسد: ملک قاورد موسس سلسله سلاجقه، چهل دختر داشت – بعضی را در حکم امرا آل بویه کرد و اکثر به علویان داد. از آن جمله ۸ دختر به ولی صالح شمس الدین ابو طالب زید زاهد نسابه مدفون در خبیص و ۷ پسر او داده است.

اگر کسی از تاریخ زندگانی سادات از کتاب های معتبر انساب اطلاع نداشته باشد، شاید مطلب فوق را منکر شود. آری، چنین است. ملک قاورد به جهت اعتلا دادن موقعیت خود در میان جامعه و در بین امیران، همان روش را رفت که در گذشته عضدالدوله دیلمی برگزیده بود و داستان آن از این قرار است. در سال ۳۱۲ ه.ق هنگامی که سلطان عضدالدوله دیلمی به حج رفته بود خواست با یکی از سادات حسنی به نام زید الاسود بن ابراهیم بن محمد بن قاسم الرسی بن ابراهیم طباطبا بن اسماعیل دیباج بن ابراهیم الغمر بن حسن المثنی بن امام حسن (علیه السلام) که سیدی جلیل، شریف و از بزرگان سادات حسنی در قرن چهارم و از زاهدان و عابدان زمان خود و مشغول عبادت در بیت المقدس بود، به خلافت بیعت نماید، او نپذیرفت. سپس شاه او را اکرام کرد و مقدمش را گرامی داشت و بسیار احترامش نمود. حکایت شده که سلطان از او درخواست کرد که خواهرش فاطمه را به ازدواح خود در آورد زیرا او در خواب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را دیده بود که به او امر نموده بود تا خواهرش را به ازدواجش در آورد و هم چنین خواهرش نیز قبل از ازدواج خواب دید که به حج مشرف شده و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) او را به ازدواج مردی در آورده به شکل حضرت زید اسود (علیه السلام)، خواب خود را کتمان کرد تا اینکه به مکه مشرف شد و با زید ازدواج نمود و خوابش تعبیر شد. هنگامی که فاطمه وفات یافت، سلطان عضد الدوله، دخترش شاهان دخت را به ازدواج زید (علیه السلام) در آورد و از او چندین فرزند به دنیا آمد. عضدالدوله دیلمی از این ازدواج بسیار خرسند بود و نزد ملوک و پادشاهان افتخار می کرد و می گفت: (( و قد التحم نسل رسول الله بنسلی )) نسل رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با نسل من در آمیخته است. بنابراین عضدالدوله دیلمی با این ازدواج که دختر و خواهر خود را به یکی از بارزترین شخصیت های حسنی در عصر خود داد، بیشتر سادات را به خود معطوف نمود و به آنان نیکی و احترام می نمود. آل قاورد نیز با این عمل بلکه فراتر از آن، دختری به حضرت زید (علیه السلام) و ۸ دختر دیگر را به فرزندان حضرت زید (علیه السلام) داد تا در این شرافت از شاهان دیلمی و آل بویه سبقت گیرند. آری، زید (علیه السلام) علاوه بر شرافت نسبی که به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ختم می شود، خود امیر زاده و رئیس سادات و داماد شاهان سلسله قاورد سلجوقیان کرمان نیز می باشد. که تمام شرافت ها را یک جا به خود اختصاص داده، از او چهره کاملی در جامعه ترسیم نموده است. غروب آفتاب: از تاریخ وفات حضرت زید (علیه السلام) در منابع انساب ذکری به میان نیامده است. ما بر اساس برخی از قراین احتمال داده بودیم که آن حضرت در حدود سال های ۴۷۰ تا ۵۰۰ ه.ق وفات یافته است و این پس از کشته شدن ملک قاورد است که در سال ۴۶۶ ه.ق وفات یافت. در کتاب ستاره کویر درباره تاریخ وفات این سید جلیل القدر از یک نسخه خطی چنین آمده است: (( زید الحاجی الزاهد، مات فی الربیع الثانی سنه ۴۸۲ ه.ق )) یعنی زید حاجی زاهد در رییع الثانی سال ۴۸۲ ه.ق وفات یافته است. طبق این تاریخ و با وجود اینکه قبلا احتمال دادیم حضرت زید (علیه السلام) در حدود سال ۳۹۵ ه.ق به دنیا آمده باشد، بیش از ۸۷ سال عمر پربرکت داشته اند. به جاست اهالی و خبیص ۱۵ ربیع الثانی هر سال را به پاس این عارف، زاهد، نقیب و نسابه دوران، مجلس یادبودی آراسته و به ذکر فضایل و کرامات آن حضرت مبادرت ورزند. که به یقین مورد توجه وی و جد مظلومش امام جعفر صادق (علیه السلام) قرار خواهند گرفت. فرزندان و نوادگان حضرت زید (علیه السلام): درباره تعداد فرزندان حضرت زید (علیه السلام) در میان علمای انساب اتفاق است. قدیمی ترین منبعی که از تعداد فرزندان امام زاده زید (علیه السلام) سخن به میان آورده، کتاب (( الفخری فی انساب الطالبیین )) تعلیف علامه نسابه ابوطالب مروزی از دانشیان علم انساب در قرن ۷ هجری و متوفای بعد از ۶۱۴ ه.ق است. نویسنده ضمن ستایش از زید (علیه السلام) و معرفی یکی از فرزندان او می نویسد: (( له والدان و سبع اخوه اعقبوا ها و عمومه لهم اعقاب )) برای او دو فرزند و هفت برادر است که نسل دارند، عمو های دارای نسل می باشند. از این جمله به دست می آید که حضرت زید (علیه السلام) دارای هشت فرزند ذکور بوده است. همین قول را مرحوم علامه نسابه ابن عنبه متوفای ۸۲۸ ه.ق از قول سید عالم رضی الدین حسین بن قتاده مدنی حسنی نسابه می نویسد: (( لزید ثمانیه اولاد ذکور )) برای زید هشت فرزند ذکور بوده است. (( و اعقب زید الان بکرمان و ولایتها )) و فرزندان زید الآن در کرمان و اطراف آن هستند. سید احمد کیا گیلانی از دانشمندان نسب شناس قرن دهم ه.ق همان قول ابن عنبه را بازگو کرده، تلقی به قول نموده است.

علامه نسابه ضامن بن شدقم حسنی از اعلام قرن ۱۱ هجری همین قول را پذیرفته، قائل به ۸ فرزند ذکور برای حضرت زید (علیه السلام) شده است. یک کرامت جالب: محمد جواد فخری زاده کرمانی، معمار میراث فرهنگی سالیان زیاد خدمت گزار بارگاه حضرت زید (علیه السلام) است. کرامتی از سوی امام زاده زید (علیه السلام) برای او واقع شده، که ارادات او را به این امام زاده جلیل القدر صد چندان کرده است. نقل کرامت امام زاده مدت ها بر سر زبان اهالی شهداد بود. جریان از این قرار است: در سال ۱۳۶۹ ه.ش ایوان با شکوه مدخل اصلی حرم می بایست کاشی کاری می شد. استاد محمد جواد فخری می دانست که هوای شهداد بسیار گرم و طاقت فرساست و کار به کندی پیش خواهد رفت. با وجود این شروع به کار کرد و داربست ها نصب شد. ارتفاع ایوان به بیش از ۱۰ متر می رسید. ابتدا اطراف سر در مزین به کاشی کاری شد و الان نوبت قوس های زیر آن و کتیبه ای در وسط ایوان که اصلی بود. چند روزی کار نصب کاشی به خوبی پیش رفت تا اینکه هنگام نصب کاشی های شجره نامه خود امام زاده بر اثر خستگی و گرمای هوا، استاد معمار دستی به صورت خود کشید تا عرق های ناشی از کار را خشک کند که در این هنگام لغزش حاصل شد و از ارتفاع ۱۰ متری بر روی کاشی ها و سنگ هایی که در زمین ریخته بود سقوط کرد، دستیار وی و خدام آستانه که این منظره را مشاهده می کردند با عجله و به تصور اینکه استاد مرده است به کمک او شتافتند، با کمال تعجب استاد معمار بلند شد و با لبخند ظریفی گفت من طوری نشدم. اطرافیان تمام بدن او را ملاحظه کردند حتی زخمی نیز حادث نشده بود. این کرامت سریع بر سر زبان ها افتاد.